Tarix elə anlar yaradır ki, həmin anlarda qəbul edilən qərarlar bütöv bir xalqın gələcəyini müəyyənləşdirir. Belə məqamlarda siyasi iradə, qətiyyət, düzgün düşünülmüş strategiya və xalqın birliyi həlledici əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan xalqının yaddaşına əbədi həkk olunan 44 günlük Vətən müharibəsi də bu baxımdan müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən biridir. Bu müharibə uzun illər işğal altında qalmış torpaqlarımızın azad edilməsi ilə yanaşı, Azərbaycan dövlətinin gücünü, xalqımızın iradəsini və ordumuzun döyüş qabiliyyətini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Qazanılan tarixi Zəfərin arxasında illərlə aparılan ordu quruculuğu, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq münasibətlərin düzgün qurulması, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və Vətən sevgisi dayanırdı. Bu prosesdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin siyasi iradəsi və qətiyyətli mövqeyi mühüm rol oynadı. Dövlət başçısının qarşıya qoyduğu məqsəd, ordunun imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində görülən işlər və müharibə günlərində nümayiş etdirilən ardıcıl mövqe Qələbəyə aparan yolun əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.

Azərbaycanın Zəfər tarixini yalnız döyüş meydanında əldə edilən uğurlarla izah etmək düzgün olmazdı. Bu Qələbə həm də uzunmüddətli hazırlığın, siyasi qərarların, hərbi gücün və xalqın vahid amal ətrafında birləşməsinin nəticəsi idi.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ölkəmizin müstəqilliyinin ilk illərindən qarşıda duran əsas məqsədlərdən biri idi. Ermənistanın Azərbaycan ərazilərini işğal etməsi, yüz minlərlə insanın doğma yurdundan didərgin düşməsi və münaqişənin uzun illər həllini tapmaması ölkənin qarşısında ciddi vəzifələr qoyurdu. Bu vəziyyətdə Azərbaycanın həm iqtisadi imkanlarını artırması, həm də müdafiə qabiliyyətini gücləndirməsi vacib idi.

İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə də ordu quruculuğu dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri oldu. Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki təminatının yaxşılaşdırılması, hərbi qulluqçuların peşəkarlığının artırılması, müasir silah və texnikanın alınması, hərbi təhsil sisteminin inkişaf etdirilməsi istiqamətində işlər aparıldı. 

Eyni zamanda, ölkənin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi müdafiə sahəsinə daha çox vəsait ayrılmasına şərait yaratdı. 

Güclü ordu yalnız silah və texnika ilə ölçülmür. Müasir döyüş şəraitində hərbi qulluqçuların hazırlığı, komandirlərin peşəkarlığı, düzgün idarəetmə, kəşfiyyat məlumatlarının əldə olunması və müxtəlif qoşun növlərinin uzlaşdırılmış fəaliyyəti də böyük əhəmiyyət daşıyır. Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun nümayiş etdirdiyi döyüş qabiliyyəti bu istiqamətlərdə görülən işlərin nəticələrini göstərdi.

Azərbaycan Ordusu döyüşlər zamanı müasir hərbi texnologiyalardan, pilotsuz uçuş aparatlarından və dəqiq zərbə vasitələrindən səmərəli istifadə etdi. Bununla yanaşı, çətin relyef şəraitində döyüşən hərbçilərimizin şəxsi şücaəti, çevikliyi və peşəkarlığı əməliyyatların uğurla həyata keçirilməsində mühüm rol oynadı.

Prezident İlham Əliyev 2025-ci il noyabrın 8-də Zəfərin beşinci ildönümünə həsr olunmuş hərbi paraddakı çıxışında qələbəyə aparan amillərdən danışarkən güclü ordunun yaradılmasını, müasir silahlarla təchizatı, iqtisadi inkişafı, vətənpərvər gəncliyin yetişdirilməsini və xalqın birliyini xüsusi vurğulamışdı. Bu fikirlər qələbənin bir gündə deyil, uzun illər ərzində formalaşmış imkanlar hesabına əldə edildiyini göstərir.

Deməli, İkinci Qarabağ müharibəsinin uğurunu anlamaq üçün yalnız 2020-ci ilin sentyabrına nəzər salmaq kifayət deyil. Bu uğurun təməlində illərlə davam edən dövlət quruculuğu və müdafiə hazırlığı dayanırdı.

Münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün uzun illər danışıqlar aparılsa da, işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi istiqamətində nəticə əldə olunmamışdı. Azərbaycan beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq öz ərazi bütövlüyünün bərpasını tələb edirdi. Lakin danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması, Ermənistan rəhbərliyinin mövqeyi və cəbhədə baş verən gərginlik vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirirdi.

İlham Əliyevin siyasi mövqeyinin əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası məqsədindən geri çəkilməmək idi. Dövlət başçısı müxtəlif beynəlxalq platformalarda çıxış edərək münaqişənin səbəblərini, Azərbaycanın mövqeyini və işğalın doğurduğu nəticələri dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırırdı. Bu fəaliyyət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini müdafiə etməsi baxımından əhəmiyyətli idi.

Siyasi iradə çətin şəraitdə qəbul edilən qərarların arxasında dayanmaq, müəyyən edilmiş məqsədə doğru ardıcıl addımlar atmaq və məsuliyyəti üzərinə götürmək bacarığıdır. Vətən müharibəsi zamanı bu amil həm hərbi əməliyyatların idarə edilməsində, həm də dövlətin daxili və xarici siyasətində özünü göstərdi.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan mövqelərinə və yaşayış məntəqələrinə genişmiqyaslı hücumlarından sonra Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Həmin gün Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə Təhlükəsizlik Şurasının iclası keçirildi, ölkənin müdafiəsi və yaranmış vəziyyətə cavab verilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul edildi.

Beləliklə, müharibənin ilk günündən etibarən dövlətin siyasi rəhbərliyi, hərbi idarəetmə sistemi və cəmiyyətin səfərbərliyi vahid məqsədə yönəldi. Qarşıya qoyulan əsas vəzifə işğala son qoymaq və ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək idi.

Ali Baş Komandanın siyasi qərarları döyüş meydanında onları həyata keçirən ordunun hazırlığı və fədakarlığı ilə tamamlanır. Qələbənin əldə olunmasında rəhbərliyin iradəsi ilə hərbi qulluqçuların qəhrəmanlığı bir-birindən ayrılmaz amillər idi.

Müharibə yalnız cəbhədə aparılmır. Belə bir dövrdə xalqın mənəvi vəziyyəti, dövlətə inamı, informasiya əldə etmək imkanı və ümumi məqsəd ətrafında birləşməsi də böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan xalqı 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı birlik və həmrəylik nümayiş etdirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan insanlar ordumuza dəstək göstərir, hərbi qulluqçularımızın uğurlarını böyük ruh yüksəkliyi ilə qarşılayırdılar.

Prezident İlham Əliyevin müharibə günlərində xalqa etdiyi müraciətlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Dövlət başçısı hərbi əməliyyatların gedişi, azad edilən yaşayış məntəqələri və qarşıda duran vəzifələr barədə məlumat verir, insanları səbirli olmağa və birliyə çağırırdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də xalqa ilk müraciətində Prezident İlham Əliyev demişdi: “Biz haqq yolundayıq. Bizim işimiz haqq işidir. Biz zəfər çalacağıq! Qarabağ bizimdir, Qarabağ Azərbaycandır!”

Prezidentin rəsmi internet səhifəsində dərc edilən həmin müraciətdəki bu sözlər müharibə dövrünün əsas şüarlarından birinə çevrildi. Onlar cəmiyyətin qələbəyə olan inamını ifadə edir, ölkənin qarşısında duran məqsədi aydın şəkildə ortaya qoyurdu.

Həmin günlərdə insanların diqqəti cəbhədən gələn xəbərlərə yönəlmişdi. Azad edilən hər bir kənd, qəsəbə və şəhər Azərbaycan xalqında yeni ümid yaradırdı. Dövlət başçısının müraciətləri isə bu xəbərlərin rəsmi mənbədən çatdırılması, cəmiyyətin məlumatlandırılması və mənəvi ruhun qorunması baxımından əhəmiyyətli idi.

Müharibə zamanı xalqla rəhbərlik arasında yaranan etimad və birlik hissi qələbənin mənəvi dayaqlarından birinə çevrildi. Bu birlik təkcə siyasi bəyanatlarda deyil, insanların gündəlik həyatında, hərbçilərə göstərilən dəstəkdə və Vətən uğrunda mübarizəyə münasibətdə də özünü göstərirdi.

Ancaq bu mənəvi gücün əsas mənbəyi yalnız çağırışlar deyildi. Onun kökündə uzun illər yaşadılan torpaq həsrəti, şəhidlərin xatirəsi, məcburi köçkünlərin doğma yurda qayıtmaq arzusu və gələcək nəsillərə bütöv ölkə miras qoymaq istəyi dayanırdı. Ali Baş Komandanın müraciətləri həmin ümumi arzunu ifadə edən və onu vahid məqsəd ətrafında birləşdirən mühüm vasitələrdən biri oldu.

Vətən müharibəsi dövründə informasiya mübarizəsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Hərbi əməliyyatlarla yanaşı, Azərbaycanın mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, yanlış məlumatlara cavab verilməsi və ölkəmizin haqq səsinin beynəlxalq mediada eşidilməsi vacib idi.

Dövlət başçımız İlham Əliyev müharibə günlərində müxtəlif xarici media qurumlarına çoxsaylı müsahibələr verdi. Bu müsahibələrdə Azərbaycanın mövqeyini, münaqişənin tarixini, hərbi əməliyyatların səbəblərini və ölkəmizin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək məqsədini izah edirdi.

Xarici jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən dövlət başçımızın faktlara əsaslanan arqumentlər gətirməsi, Azərbaycanın mövqeyini müdafiə etməsi və mürəkkəb suallara birbaşa cavab verməsi informasiya mübarizəsinin mühüm tərəflərindən idi. Bu müsahibələr beynəlxalq auditoriyanın diqqətini Qarabağ münaqişəsinin tarixinə və müharibənin səbəblərinə yönəltməyə xidmət edirdi.

2023-cü ildə Çin Media Qrupuna verdiyi müsahibədə Prezidentimiz İlham Əliyev Vətən müharibəsi zamanı əsasən Qərb jurnalistlərinə çoxsaylı müsahibələr verdiyini xatırladaraq həmin görüşlərin bir qisminin kifayət qədər çətin keçdiyini bildirmişdi. O, Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə apardığını və başqa dövlətin ərazisinə daxil olmadığını vurğulamışdı.

Bu fakt göstərir ki, informasiya cəbhəsində mübarizə yalnız çıxışlarla məhdudlaşmırdı. Azərbaycan rəhbərliyi beynəlxalq auditoriyaya ölkənin mövqeyini izah etməli, müxtəlif suallara cavab verməli və siyasi arqumentlərini müdafiə etməli idi.

Müharibə dövründə rəsmi məlumatların vaxtında yayılması, ictimaiyyətin məlumatlandırılması və dezinformasiyaya qarşı mübarizə də mühüm vəzifələrdən idi. İnformasiya sahəsində ardıcıl fəaliyyət hərbi uğurların beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasına və Azərbaycanın mövqeyinin izahına kömək edirdi.

Beləliklə, 44 günlük Vətən müharibəsi bir daha göstərdi ki, müasir dövrdə dövlətin gücü yalnız hərbi imkanlarla ölçülmür. Siyasi mövqeyi əsaslandırmaq, informasiya mühitində çevik davranmaq və beynəlxalq ictimaiyyətlə düzgün ünsiyyət qurmaq da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Vətən müharibəsinin ən mühüm hadisələrindən biri 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin azad edilməsi oldu. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı sayılan bu şəhərin tarixi, mənəvi və strateji əhəmiyyəti çox böyük idi. Şuşanın azad olunması müharibənin gedişində həlledici mərhələ yaratdı.

Şuşa əməliyyatı Azərbaycan hərbi qulluqçusunun yüksək peşəkarlığını, cəsarətini və döyüş əzmini nümayiş etdirdi. Şəhərin mürəkkəb dağlıq relyefi, sıldırım qayalar və çətin keçidlər hərbi əməliyyatları son dərəcə mürəkkəbləşdirirdi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan hərbçiləri ağır şəraitdə qarşıya qoyulan tapşırığı yerinə yetirdilər.

Şuşanın azad edilməsi təkcə hərbi qələbə deyildi. Bu hadisə uzun illər doğma yurdlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanların ümidlərini gerçəkləşdirən, xalqın mənəvi gücünü artıran tarixi dönüş nöqtəsi idi.

Noyabrın 8-də Şəhidlər xiyabanında xalqa müraciət edən Prezident İlham Əliyev böyük qürur hissi ilə bildirdi: “Böyük fəxarət və qürur hissi ilə bəyan edirəm ki, Şuşa şəhəri işğaldan azad edildi! Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir!”

Bu sözlər Şuşanın azad edilməsi xəbərini bütün ölkəyə çatdırdı. Prezident həmin müraciətində Qələbənin döyüş meydanında əldə olunduğunu xüsusi vurğuladı. Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun döyüş əzminin, peşəkarlığının və hərbi əməliyyatların uğurlu nəticəsinin təcəssümü oldu.

Şuşa uğrunda döyüşlərdə iştirak edən hərbçilərin qəhrəmanlığı Zəfər salnaməsinin ən parlaq səhifələrindən biridir. Bu uğur Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında həyata keçirilən hərbi əməliyyatların, komandirlərin düzgün qərarlarının və əsgərlərin fədakarlığının birgə nəticəsi idi.

Şuşanın azad edilməsi müharibənin sonrakı gedişinə də ciddi təsir göstərdi. Ertəsi gün, noyabrın 9-da daha çox yaşayış məntəqəsinin azad edilməsi barədə məlumatlar yayıldı. Noyabrın 10-da isə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin imzaladığı üçtərəfli Bəyanata əsasən, həmin gün saat 00:00-dan etibarən hərbi əməliyyatların dayandırılması elan olundu.

Beləliklə, 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan üçün tarixi Qələbə ilə nəticələndi. Noyabrın 8-i isə Şuşanın azad edilməsinin tarixi əhəmiyyəti nəzərə alınaraq Zəfər Günü kimi təsis edildi.

Şəhidlərimiz Vətən uğrunda canlarından keçdilər, qazilərimiz ağır yaralar aldılar, hərbi qulluqçularımız çətin döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirdilər. Onların hər birinin göstərdiyi qəhrəmanlıq Zəfər tariximizin ayrılmaz hissəsidir. Arxa cəbhədə çalışan insanlar, hərbçilərin ailələri, könüllülər və müxtəlif sahələrdə ölkəyə dəstək göstərən vətəndaşlar da bu ümumi mübarizənin iştirakçıları oldular.

Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rolu həmin ümumi gücün vahid məqsəd ətrafında səfərbər edilməsində, dövlətin siyasi və hərbi imkanlarının əlaqələndirilməsində və qələbə iradəsinin qorunmasında vacib idi. Buna görə də onun rəhbərliyi ilə qazanılan Zəfəri qiymətləndirərkən həm siyasi qərarların əhəmiyyətini, həm də ordunun qəhrəmanlığını və xalqın birliyini birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır.

Vətən müharibəsinin nəticələri Azərbaycan xalqının öz torpaqlarına qayıtmaq arzusunun nə qədər güclü olduğunu da göstərdi. Uzun illər davam edən həsrət, itkilər və çətinliklər xalqın milli iradəsini sarsıda bilmədi. Əksinə, bu amillər doğma torpaqların azad edilməsi məqsədini daha da gücləndirdi.

Zəfərdən sonra qarşıda yeni vəzifələr yarandı. Azad edilmiş ərazilərin bərpası, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların və infrastrukturun yaradılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı dövlətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu proses Qələbənin yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmadığını, onun gələcək nəsillər üçün yeni imkanlar yaratdığını göstərir.

Qələbənin qorunması və onun nəticələrini gələcək nəsillərə ötürmək üçün tarixi yaddaşın yaşadılması da vacibdir. Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, qazilərə diqqət, gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi və ordunun gücləndirilməsi Zəfərdən doğan məsuliyyətin əsas istiqamətləridir.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu Qələbə dövlətin hərbi qüdrətini, xalqın milli birliyini və uzun illər qorunan tarixi məqsədə çatmaq əzmini nümayiş etdirdi.

Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi iradəsi və qətiyyəti, ordu quruculuğuna verilən önəm, beynəlxalq platformalarda aparılan fəaliyyət, müharibə dövründə xalqla davamlı ünsiyyət və hərbi əməliyyatların idarə olunması Qələbəyə aparan mühüm amillər sırasında yer aldı. Bununla yanaşı, Zəfərin ən böyük dayağı Vətən uğrunda döyüşən hərbçilərimizin qəhrəmanlığı və Azərbaycan xalqının sarsılmaz birliyi oldu.

Bu gün Zəfər tarixini xatırlamaq yalnız keçmişə nəzər salmaq demək deyil. Bu, həm də qazanılmış uğurun dəyərini anlamaq, şəhidlərimizin xatirəsini yaşatmaq, qazilərimizin fədakarlığını unutmamaq və ölkəmizin gələcəyi üçün məsuliyyət daşımaq deməkdir.

Qələbənin siyasi iradə ilə başlayan yolu əsgər və zabitlərin qəhrəmanlığı ilə tarixə çevrildi. Hər bir azad edilmiş yaşayış məntəqəsi, hər yüksəklikdə dalğalanan üçrəngli bayrağımız və Şuşadan gələn müjdə Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq.

44 gün ərzində yazılan bu tarix bir daha göstərdi ki, milli məqsəd ətrafında birləşən xalq, güclü dövlət və peşəkar ordu ən çətin sınaqların öhdəsindən gələ bilər. Zəfərimizin mənası da məhz bundadır: Vətən sevgisi, qətiyyət və birlik tarix yazmaq gücünə malikdir.

Hüsniyyə NƏSİROVA

“Azərbaycan Ordusu”