Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
"Ordu ölkəmizin, millətimizin, dövlətimizin, müstəqilliyimizin dayağıdır!" Heydər Əliyev

Xəbərlər

19 Sentyabr 2026 15:00

Berma

Berma hərbi fortifikasiyada, xüsusilə xəndək və müdafiə səddi olan qurğularda, bu komponent arasında yaradılan üfüqi və ya az maili dar zolaqdan (pillədən) ibarət mühəndis elementidir. Onun əsas vəzifəsi müdafiə səddinin torpaq kütləsinin xəndəyə tökülməsinin qarşısını almaq, qurğunun profilini qorumaq və fortifikasiya elementlərinin dayanıqlığını artırmaqdır.
Berma xəndək və müdafiə səddi arasında mühəndis baxımından mühüm əlaqələndirici elementlərdən biri hesab olunur. Berma, xüsusilə torpaqdan hazırlanmış sahə fortifikasiyası qurğularında, xəndəyin kənarı ilə müdafiə səddinin yamacı arasında yerləşir. Bu element səddin torpağının xəndəyə sürüşməsini məhdudlaşdırmağa, onun formasını qorumağa və qurğunun dayanıqlığını təmin etməyə xidmət edir. Eyni zamanda, berma fortifikasiya qurğusunun ümumi profilinin formalaşdırılmasında və onun ayrı-ayrı elementlərinin qarşılıqlı dayanıqlığının təmin edilməsində rol oynayır. Hərbi mühəndislik terminologiyasında bermanın xəndəklə parapet arasında yerləşən dar zolaq olmaqla yanaşı, keçid funksiyası da daşıya bildiyi göstərilir. Onun əhəmiyyəti yalnız torpaq kütləsinin saxlanılması ilə məhdudlaşmır. Bermanın quruluşu xəndəyin və müdafiə səddinin bir-birinə münasibətdə düzgün formalaşdırılmasına, qurğunun istismar xüsusiyyətlərinin yaxşılaşdırılmasına və fortifikasiya profilinin sabit saxlanılmasına kömək edir. Müəyyən hallarda berma xəndək boyunca hərəkət və texniki xidmət üçün istifadə olunan dar keçid sahəsi funksiyasını da yerinə yetirə bilər. Bu xüsusiyyət xüsusilə sahə fortifikasiyasında onun praktik əhəmiyyətini artırır. Müasir hərbi mühəndislikdə torpaqdan yaradılan bermalar yalnız xəndək və müdafiə səddinin tərkib hissəsi kimi deyil, müxtəlif mühəndis qurğularında əlavə mühafizə və maneə elementi kimi də tətbiq olunur. Məsələn, torpaq bermalardan müəyyən ərazilərdə şəxsi heyətin, texnikanın və mühüm obyektlərin qorunmasını gücləndirmək, düşmənin hərəkətini məhdudlaşdırmaq və ərazinin mühəndis baxımından təşkilini yaxşılaşdırmaq məqsədilə istifadə edilə bilər. Müasir sahə fortifikasiyasında torpaqdan yaradılan qurğuların müdafiə və sağqalma qabiliyyətinin artırılmasında mühüm rol oynadığı hərbi mühəndislik mövzusunda məlumatlarda da qeyd edilir. 
Bermanın quruluşu və ölçüləri bütün fortifikasiya qurğularında eyni olmur. Onlar qurğunun təyinatından, relyefdən, torpağın xüsusiyyətlərindən, xəndəyin və müdafiə səddinin ölçülərindən, həmçinin ərazinin mühəndis-istehkam şəraitindən asılı olaraq müəyyən edilir. Buna görə də bermanın ölçüləri və forması konkret qurğunun konstruksiyasına uyğun seçilir. Torpağın dayanıqlığı, suyun axını və səth sularının təsiri kimi amillər də onun düzgün formalaşdırılmasında nəzərə alınmalıdır. Bermanın düzgün təşkili xəndəyin öz funksiyasını qoruması baxımından da əhəmiyyətlidir. Müdafiə səddinin yamacından torpağın xəndəyə sürüşməsi və orada yığılması xəndəyin profilini dəyişə, onun dərinliyini azalda və nəticədə fortifikasiya qurğusunun nəzərdə tutulan xüsusiyyətlərinə təsir göstərə bilər. Berma bu prosesin qarşısını almağa kömək etməklə qurğunun formasının və dayanıqlığının saxlanılmasına xidmət edir. Beləliklə, berma fortifikasiya qurğularında dayanıqlığın və düzgün profilin təmin edilməsinə xidmət edən mühəndis elementidir. Xəndək və müdafiə səddi olan qurğularda onun əsas funksiyası torpağın xəndəyə tökülməsinin qarşısını almaq və qurğunun dayanıqlığını qorumaqdır. Müxtəlif mühəndis qurğularında isə berma əlavə keçid, mühafizə və maneə funksiyaları da daşıya bilər. Sadə konstruksiyasına baxmayaraq, berma fortifikasiyanın ayrı-ayrı elementlərinin səmərəli və dayanıqlı şəkildə təşkilində mühüm rol oynayan mühəndis həllərindən biridir.

Hazırladı: Emil MURADLI “Azərbaycan Ordusu”