Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
"Ordu ölkəmizin, millətimizin, dövlətimizin, müstəqilliyimizin dayağıdır!" Heydər Əliyev

Xəbərlər

2 Sentyabr 2026 18:39

Mazğal - atəş açmaq üçün nəzərdə tutulan açılış

Atəş mövqeyinin quruluşunda əsas məsələlərdən biri silahın tətbiqi üçün əlverişli şərait yaratmaqla yanaşı, şəxsi heyətin təhlükəsizliyini təmin etməkdir. İstehkamçılıqda bu məqsədlə müxtəlif konstruktiv həllərdən istifadə olunur. Mazğal da həmin həllər sırasında xüsusi yer tutur. Mazğal müdafiə qurğusunun divarında və ya digər möhkəmləndirilmiş hissələrində atəş açmaq üçün nəzərdə tutulan açılışdır. Silah bu açılışdan istifadə etməklə qurğunun daxilindən xaricə doğru yönəldilir. Beləliklə, atəş mövqeyi qoruyucu səddin imkanları ilə birləşir. Mazğalın əsas xüsusiyyəti onun sadəcə açılışdan ibarət olmamasıdır. Açılışın ölçüsü, forması və istiqaməti silahın xüsusiyyətlərinə və nəzərdə tutulan atəş xəttinə uyğunlaşdırılır. Bu zaman silahın yerləşdirilməsi, tuşlanması və atəş zamanı tələb olunan hərəkət sahəsi nəzərə alınır. Buna görə mazğalın konstruksiyası onun hansı silah üçün və hansı mövqedə nəzərdə tutulmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Atəş xəttinin düzgün qurulması mazğalın layihələndirilməsində əsas məsələlərdən biridir. Açılışın yan səthləri və daxili quruluşu silahın müəyyən istiqamətdə yönəldilməsinə imkan verir. Bəzi konstruksiyalarda mazğalın daxili hissəsi xarici hissəyə nisbətən daha geniş olur. Bu quruluş silahın daha geniş bucaq altında istiqamətləndirilməsinə şərait yaradır. Eyni zamanda, xarici tərəfdə açılışın məhdud saxlanılması müdafiə qurğusunun qoruyucu xüsusiyyətlərinin saxlanmasına xidmət edir.
Mazğalın yerləşdirilməsi də ümumi müdafiə planının bir hissəsidir. Onun istiqaməti atəş xəttinə uyğun seçilir. Bir neçə mazğalın müxtəlif istiqamətlərdə yerləşdirilməsi müdafiə mövqeyinin qarşısında müəyyən atəş sahələrinin yaradılmasına imkan verir. Bu baxımdan mazğalın yeri onun ölçüsü və formasından az əhəmiyyət daşımır. İstifadə olunan silahın növü mazğalın quruluşuna birbaşa təsir göstərir. Kiçik atıcı silahlar üçün nəzərdə tutulan açılışlarla artilleriya vasitələri üçün yaradılan mazğalların ölçüləri və konstruktiv xüsusiyyətləri fərqlənir. 
Artilleriya üçün mazğalın quruluşunda silahın yerləşdirilməsi və atəş istiqamətinin təmin edilməsi ilə yanaşı, hesablamanın və heyətin fəaliyyət təhlükəsizliyi də nəzərə alınır. Fortifikasiya terminologiyasında belə açılışlar xüsusilə artilleriya atəşinin aparılması ilə əlaqələndirilir.
Mazğalın düzgün qurulması ilə müdafiə qurğusunun iki mühüm tələbi uzlaşdırılır: silahın effektiv tətbiqi və atəş mövqeyinin qorunması. Açılış həddindən artıq geniş olduqda müdafiə qurğusunun qoruyucu imkanları zəifləyə bilər. Əksinə, ölçülər silahın normal tətbiqinə imkan vermədikdə atəş mövqeyinin funksional imkanları məhdudlaşır. Buna görə mazğalın parametrləri konkret mühəndis və döyüş tələblərinə uyğun müəyyən edilir.
İstehkamçılığın inkişafı mazğalın quruluşunda da öz əksini tapır. Silahların texniki xüsusiyyətləri dəyişdikcə onların yerləşdirilməsi və tətbiqi üçün tələb olunan şərait də yenilənir. Bu isə atəş açılışlarının forma və ölçülərinə təsir göstərir. Beləliklə, mazğal yalnız müəyyən bir dövrün istehkam elementini deyil, silah və müdafiə qurğularının qarşılıqlı inkişafını göstərən hərbi-mühəndislik anlayışını ifadə edir. Müasir fortifikasiya sistemləri əvvəlki dövrlərin müdafiə qurğularından texniki imkanlarına görə ciddi şəkildə fərqlənir. Buna baxmayaraq, atəş mövqeyinin qorunması və silahın həmin mövqedən səmərəli tətbiqi prinsipi hərbi mühəndislikdə öz əhəmiyyətini saxlayır. Mazğal termini də bu prinsipin istehkam quruluşunda konkret ifadələrindən biridir. Mazğalın əhəmiyyəti onun ölçüsündə deyil, yerinə yetirdiyi funksiyada üzə çıxır. O, müdafiə qurğusunun müəyyən hissəsində atəş üçün məqsədyönlü şəkildə formalaşdırılan açılışdır. Onun forması, ölçüsü və istiqaməti silahın imkanlarına və atəş xəttinə uyğunlaşdırılır. Nəticədə mazğal müdafiə qurğusunun qoruyucu xüsusiyyətləri ilə atəş imkanlarını bir konstruktiv həll daxilində əlaqələndirir.

Emil MURADLI “Azərbaycan Ordusu”