Antik dövrdə döyüşlərin nəticəsinə qoşunun düzülüşü, döyüşçülərin nizamlı hərəkəti və qarşılıqlı müdafiənin təşkili mühüm təsir göstərirdi. Qoşunun necə düzülməsi, döyüşçülərin nizamlı hərəkəti və qarşılıqlı müdafiənin təşkili də döyüşün nəticəsinə ciddi təsir göstərirdi. Qədim Yunanıstanın hərb tarixində formalaşan falanqa düzülüşü məhz belə bir döyüş anlayışının məhsulu idi. Sıx cərgələrdə düzülən ağır silahlı piyadaların yaratdığı bu quruluş uzun müddət antik dünyanın əsas piyada döyüş sistemlərindən biri kimi istifadə olunmuşdur. 
Falanqanın əsasını hoplit adlanan ağır silahlı piyadalar təşkil edirdi. Onlar qalxan, nizə və qılıncla, dövrün imkanlarından asılı olaraq müxtəlif müdafiə vasitələri ilə təchiz olunurdular. Döyüşçülər bir neçə cərgə şəklində, bir-birinə yaxın düzülür və vahid döyüş xətti yaradırdılar. Qalxanın yerləşməsi döyüşçünün özünü qorumaqla yanaşı, yanında dayanan silahdaşının müdafiəsinə də müəyyən imkan verirdi. Beləliklə, ayrı-ayrı əsgərlərin mövqeyi bütün sıranın dayanıqlığı ilə əlaqələndirilirdi.Falanqanın əsas üstünlüyü onun sıx və nizamlı döyüş xətti yaratmasında idi. Döyüşçülər öz mövqelərini qoruyaraq hərəkət edir, ön cərgə düşmənlə təmasda əsas yükü daşıyır, arxadakı cərgələr isə düzülüşün saxlanılmasına kömək edirdi. Bu sistemdə fərdi təşəbbüsdən daha çox ümumi nizamın qorunması əhəmiyyət daşıyırdı. Bir döyüşçünün sıradan ayrılması yalnız onun öz mövqeyinə deyil, yaxınlığındakı digər döyüşçülərin müdafiəsinə də təsir göstərə bilərdi. Bununla belə, falanqa bütün döyüş şəraitləri üçün universal taktika deyildi. Açıq və nisbətən düz ərazi sıx cərgələrin qorunması üçün əlverişli idi. Kələ-kötür relyef, təbii maneələr və cərgələrin parçalanması isə onun əsas üstünlüyünü zəiflədə bilərdi. Cinahlardan və arxadan hücumlar da falanqa üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Buna görə taktikanın uğurlu tətbiqi yalnız piyadaların hazırlığından deyil, ərazinin düzgün qiymətləndirilməsindən və qoşunun idarə olunmasından da asılı idi. Falanqa hərbi düzülüşü zaman keçdikcə dəyişərək yeni xüsusiyyətlər qazandı. Bunun ən mühüm nümunələrindən biri Makedoniya ordusunun təcrübəsi idi. Burada daha uzun nizə sarissa tətbiq edilərək falanqanın ön istiqamətdəki döyüş imkanları genişləndirildi. Uzun nizələrin bir neçə cərgədə yerləşdirilməsi qarşı tərəfin yaxın məsafəyə daxil olmasını çətinləşdirirdi. Sarissanın istifadəsi döyüşçülərin təchizatında və düzülüşündə də dəyişikliklər yaratmışdı.
Makedoniya təcrübəsinin üstünlüyü yalnız uzun nizələrin tətbiqi ilə məhdudlaşmırdı. Ağır piyadalarla yanaşı, süvari və yüngül silahlı qoşunlardan da istifadə olunurdu. Müxtəlif qoşun növlərinin qarşılıqlı fəaliyyəti döyüş meydanında daha geniş imkanlar yaradırdı. Buna görə Makedoniya ordusunun uğurunu yalnız falanqanın üstünlüyü ilə izah etmək düzgün olmaz. Falanqa daha geniş hərbi sistemin mühüm tərkib hissəsi idi.Falanqanın döyüş zamanı necə tətbiq edilməsi ilə bağlı bəzi məsələlər bu gün də hərb tarixçiləri tərəfindən müzakirə olunur. Yeni tədqiqatlar məsələyə fərqli yanaşmalar ortaya qoysa da, qədim döyüşlərin bütün xüsusiyyətlərini vahid model əsasında izah etmək mümkün deyil. Zaman keçdikcə daha çevik hərəkət edən və müxtəlif qoşun növlərinin qarşılıqlı fəaliyyətinə əsaslanan hərbi düzülüşlər ön plana çıxdı. Falanqanın gücü onun sıxlığında və nizamında olduğu kimi, zəifliyi də müəyyən mənada burada idi. Düzülüş qorunduqda möhkəm döyüş xətti yaradan bu sistem nizamsız olduqda əvvəlki üstünlüyünü itirirdi. Bu taktika döyüş meydanında nizamın, qarşılıqlı müdafiənin və vahid hərəkətin əhəmiyyətini göstərən mühüm hərbi düzülüş nümunələrindən biridir. Eyni zamanda, onun məhdudiyyətləri sübut edir ki, heç bir döyüş düzülüşü bütün şəraitlər üçün universal deyil. Ərazinin xüsusiyyətləri, düşmənin fəaliyyəti, qoşunların hazırlıq səviyyəsi və komandanlığın qərarları taktikanın nəticəsini müəyyən edən əsas amillər olaraq qalır.
Falanqanın keçdiyi inkişaf yolu göstərir ki, döyüş taktikası dəyişən şəraitə uyğun olaraq daim yenilənir. Qədim yunan hoplitlərindən Makedoniya ordusunun daha mürəkkəb döyüş sisteminə qədər keçən bu yol hərbi düşüncənin inkişafını əks etdirir. Falanqa da, məhz bu tarixi prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi bu günədək hərb tarixinin öyrənilən taktiki sistemləri sırasında yer alır.

Emil MURADLI “Azərbaycan Ordusu”